Ultrason (Usg) Tanımı ve Kullanım Alanları

Ultrason (USG) Nedir? Ultrason Hangi Hastalıklarda Kullanılır?

Ultrason, vücutta pek çok hastalığın tanısında kullanılan önemli bir görüntüleme yöntemidir. Radyasyon içermeyen ve ciltte herhangi bir kesi gerektirmeyen ultrason, en güvenli görüntüleme yöntemlerinden biri olarak kabul edilir. Görüntüleme için yüksek frekanslı ses dalgaları kullanılır. Güvenli olması nedeniyle özellikle gebelik takibinde en sık kullanılan tanı yöntemlerinden biridir. Kullanım alanının çok geniş olması, ağrısız ve hızlı sonuç vermesi ultrasonu teşhis süreçlerinin vazgeçilmez bir parçası haline getirir.

Ultrason bebeğe zarar verir mi, ultrasona aç mı girilmelidir, ultrason nasıl çekilir gibi soruların yanıtlarını yazımızda bulabilirsiniz.

Daviva Sağlık Grubu Radyoloji Bölümü’nde, uzman doktorlar eşliğinde en doğru tanıyı, en hızlı şekilde sunmaktayız.

Ultrason Nedir?

Ultrasonografi vücudun içini görüntülemek için yüksek frekanslı ses dalgaları kullanır. Ultrason görüntüleri gerçek zamanlı olarak kaydedildiğinden, iç organlarının hareketi ve kan damarlarından akan kan da görüntülenebilir. Görüntüleme sırasında X ışını kullanılmadığı için radyasyon maruziyeti yoktur.

Ultrason Hangi Hastalıklarda ve Alanlarda Kullanılır?

Ultrason güvenli bir görüntüleme yöntemi olduğu için geniş bir kullanım ağı vardır.

Karın (Abdominal) ultrason

Karaciğer, safra kesesi, dalak, pankreas, böbrekler ve karın aort damarını görüntülemek için kullanılır.

Karın ağrısı, iltihaplanma, şişlik veya enfeksiyon nedenlerini teşhis etmek için kullanılabilir. Genellikle 6-12 saatlik açlık gerektirir. Ancak böbrek ultrasonu çekilirken mesanenin dolu olması için su içilmesi istenebilir.

• Karaciğer yağlanması, siroz veya karaciğer tümörlerinin değerlendirilmesi
• Safra Kesesi taşları, safra kesesi enfeksiyonu veya safra kanalı tıkanıklıklarını kontrol etmek için.
• Pankreatit veya pankreas tümörlerinin teşhisi
• Dalak büyümesinin belirlenmesi
• Böbrek taşları veya böbrekte sıvı birikiminin belirlenmesi
• Aort anevrizmalarının belirlenmesi için karın ultrasonu çekilebilir.

Kadın hastalıkları ve doğum

• Gebelik takibinde en sık kullanılan yöntemlerin başında gelir. Fetal büyümeyi izlemek, anne karnında gelişebilecek anomalileri değerlendirmek ve amniyotik sıvı seviyelerini kontrol etmek için ultrason kullanılır.
• Doppler Ultrason: Fetüs, plasenta veya pelvik organlardaki kan akışını değerlendirmek için Doppler Ultrason kullanılır.
• 3D Ultrason: Fetal anomalilerin veya rahim yapısal sorunlarının daha iyi görselleştirilmesi için 3D ultrason denilen 3 boyutlu ultrasonlar kullanılır.
• Jinekolojik değerlendirmelerde de ultrason ön plana çıkmaktadır. Pelvik ağrı, anormal kanama, yumurtalık kistleri, rahim fibroidleri ve endometriyum rahatsızlıklarını değerlendirmek için ultrason uygun bir görüntüleme yöntemidir.
• Transvajinal Ultrason: Vajinal ultrason olarak bilinen bu yöntemle rahim ve yumurtalıkların ayrıntılı, yakın çekim görüntüleri elde edilir.

Meme Ultrasonu

• Meme ultrasonu (USG), radyasyon kullanmadan meme dokusunu görüntülebildiği için güvenli bir yöntem olarak ön plana çıkar.
• Klinik muayenede hissedilen belirli kitleleri veya anormallikleri değerlendirmek için çekilir.
• Meme dokusunda bulunan bir kitlenin iyi huylu sıvı dolu bir kist mi yoksa daha fazla inceleme gerektiren katı bir lezyon mu olduğunu belirler.
• Meme ultrasonu meme biyopsileri sırasında iğnelerin yönlendirilmesine de yardımcı olur.
• Genellikle yüksek riskli hastalar veya yoğun meme dokusuna sahip olanlar için mamografi ile birlikte kullanılabilir.

Tiroid Ultrasonu

Tiroid bezi rahatsızlıklarını belirlemek için kullanılır.

• Elle muayenede belirlenen tiroid nodülleri ultrason yöntemiyle rahatlıkla görüntülenebilir. Nodüllerin katı mı yoksa kistik mi olduğu değerlendirilebilir. Zaman içindeki büyümeleri tiroid ultrasonu ile takip edilebilir.
• Guatr teşhisi tiroid ultrasonu ile netleştirilebilir.
• Tiroid ultrasonu biyopsilere rehberlik etmek için de kullanılabilir.

Ekokardiyografi

Kalbin odacıkları, kapakçıkları ve duvarlarının hareketli, gerçek zamanlı görüntülerini oluşturmak için kalp ultrasonu yani halk arasında bilinen ismiyle EKO uygulanabilir.

Ultrason Nasıl Çekilir?

• Çekimi yapılacak bölgeye göre muayene masasına sırt üstü ya da yan yatmanız istenebilir.
• Görüntülemesi yapılacak bölgeye şeffaf bir jel sürülür.
• Doktorunuz ya da ultrason teknisyeni çekim yaparken ultrasonun probunu hafifçe bastırabilir. Bu size rahatsız edecek bir durum değildir.
• Doktorunuz cihazın probunu ilgili bölgede gezdirirken yüksek frekanslı ses dalgaları organdan yansıyarak ekranda görüntü oluşmasını sağlar.
• Ultrason çekiminden sonra cildinize sürülen jel temizlenir.
• İşlemden sonra günlük yaşamınıza hemen dönebilirsiniz.

Ultrason Avantajları Nelerdir?

• Ultrasonun en önemli avantajı radyasyon maruziyeti olmamasıdır. Bu nedenle gerektiğinde tekrar çekim yapılabilir.
• İnvaziv bir işlem değildir. Yani ultrason görüntüsü alınırken ciltte herhangi bir kesiye gerek yoktur.
• Ultrason anlık, canlı görüntüler üretir. Kan akışı, kalp fonksiyonları ve organ hareketleri gerçek zamanlı olarak elde edilebilir. Bu nedenle fetal takip konusunda büyük avantajlar sağlar.
• İğne biyopsileri gibi işlemlerde yönlendirici rol oynar. İşlemlerin daha güvenli yapılabilmesine olanak sağlar.
• Ultrason genellikle taşınabilir bir görüntüleme yöntemidir. Bu da hastanın yatak başında çekimlerinin yapılabilmesine imkan tanır.

Ultrasonun Çekilemediği Durumlar

• Ultrason genellikle yumuşak dokuların ve organların görüntülenmesinde daha iyi sonuç verir. Ultrason dalgaları kemik yapısını geçemediği için kemik görüntülemesinde iyi sonuç vermemektedir. Aynı şekilde beyinde kafatasının içinde bulunduğu için yetişkinlerde beyin ultrasonları da istenen görüntüleri veremeyebilir.
• Ultrasonun görüntüleme işleminde kullandığı ses dalgaları hava veya gazdan iyi geçemez. Bu nedenle ultrason akciğer ve bağırsaklarda etkili sonuçlar vermemektedir.
• Obez ya da aşırı kilolu kişilerde ses dalgaları vücudun derinliklerine inemediği için görüntü kalitesi istenen kalitede olmayabilir.
• Ciltte yara ya da yanık gibi durumlarda ultrason çekimi yapılamayabilir. Çünkü ultrason çekimi yapılırken ultrason probu yani başlığı cildin üzerinde gezinmelidir. Bu da yara ya da yanık gibi durumlarda hastayı rahatsız edebilir.

Ultrason Hakkında Sık Sorulan Sorular

Ultrason bebeğe veya vücuda zarar verir mi?

Ultrason, görüntüleme yapabilmek için radyasyon yerine ses dalgaları kullandığı için hem anne adayı hem de bebek için son derece güvenli bir uygulamadır. Yapılan bilimsel araştırmalar ultrason çekimlerinin doğum kusurlarıyla bir ilgisinin olmadığını ortaya koymaktadır. Ultrason güvenli bir görüntüleme yöntemi olsa da yalnızca hatıra amacıyla ultrason çekimi önerilmemektedir.

Ultrason çekimine aç mı tok mu gidilir?

Ultrason çekiminin yapılacağı bölgeye göre açlık ya da tokluk durumu değişebilir.

• Karaciğer, safra kesesi ve pankreas gibi karın bölgesi ultrasonları için 8-12 saatlik açlık gerekmektedir.
• Rahim veya yumurtalık gibi kadın hastalıklarıyla ilgili ultrasonlarda açlık gerekmemektedir. Hatta ultrason çekimi öncesi mesanenin dolu olması için su içilmesi tavsiye edilir.
• Gebelik takibi için yapılan ultrason çekimleri öncesi açlık ya da susuzluğa gerek yoktur. Normal şekilde beslenerek ultrason çekimine gelebilirsiniz.
• Tiroid ultrasonları için de bir ön hazırlık gerekmemektedir.

Renkli Doppler ultrason nedir?

Halk arasında "renkli ultrason" olarak bilinmektedir. Damarlardaki kan akışının hızını ve yönünü ölçmek için kullanılır. Damar tıkanıklıkları, varisler ve fetüsün beslenmesini kontrol etmek için tercih edilir.