Kemik Dansitometrisi (Dexa)

Kemik Dansitometrisi (DEXA) Nedir? Kemik Sağlığı Açısından Önemi

Yaşam kalitesi bakımından kemik sağlının durumu önemlidir. Özellikle yaşın ilerlemesiyle birlikte kemik sağlığında da sorunlar yaşanabilir. Kemik mineral yoğunluğunun ölçülmesi kemik sağlınızın belirlenmesi ve ileride yaşanabilecek sorunlara müdahale edebilmek adına önemlidir. Kemik mineral yoğunluğunun ölçülmesi konusunda DEXA olarak bilinen Kemik Dansitometrisi en güvenilir yöntemler arasında sayılır.

“Kemik dansitometrisi nedir, nasıl uygulanır ve osteoporoz gibi hastalıkların teşhisinde neden kritiktir?” soruları merak edilen konuların başında gelmektedir.

Bu yazıda menopoz sonrası dönemden metabolik hastalıklara, yaşa bağlı kemik erimesinden ilaç takibine kadar kemik sağlığını korumaya yönelik tüm detayları bulabilirsiniz.

Daviva Sağlık Grubu, Kemik Dansitometrisi çekimlerinde kemik yoğunluğundaki en küçük değişimleri doğru analiz ederek teşhis ve tedavi sürecinin doğru yönetilmesini hedeflemektedir.

Dansitometri Nedir?

Densitometri, kemik yoğunluğunu ölçen tıbbi bir testtir. Genel olarak osteoporoz veya osteopenia teşhisinde veya bu rahatsızların riskinin belirlenmesi için kullanılır.

Kemik Dansitometrisi, genellikle bel ve kalça bölgesindeki kemiklerin görüntülerini almak için çift enerjili X ışını türü kullanır. Kemik Dansitometrisi (DEXA) ölçümlerinin sonuçları, kemiklerinin gücünü belirlemesine olanak tanırken kırık riskini azaltmak veya önleyici tedbirler konusunda önlemler alınmasına da yol gösterici olur.

Kemik Dansitometrisi Nasıl Çekilir?

• Kemik Dansitometrisi çekilirken özel bir kıyafet giymenize gerek yoktur. Ancak yine de yoğun metal içeren kıyafetler giymemeye özen gösterin.
• DEXA yani dansitometri çekimi yapılırken röntgen masasına sırt üstü uzanmalısınız. Net görüntü elde edilebilmesi için hareketsiz kalmanız istenebilir.
• Kemik yoğunluğunu ölçmek için vücudunuzun üzerinden cihazın tarama kolu geçirilecektir.
• Ölçümler genellikle en sık kırıkların görüldüğü bölgeler olan; bel, sırt ve kalça üzerinde gerçekleşir. Ancak vücudun farklı bölgelerden de ölçümler yapılabilir.
• Cihazın kolu vücudunuz üzerinden geçerken incelenen bölgeye düşük dozlu X ışınlarından oluşan dar bir ışın demeti gönderilecektir.
• Elde edilen görüntüler bir bilgisayara gönderilerek ekrandan izlenebilecektir.

Kemik Dansitometrisi Hangi Durumlarda Uygulanır?

Osteoporoz: Halk arasında kemik erimesi olarak bilinen osteoporozun teşhisinde ve risk faktörlerinin belirlenmesinde Kemik Dansitometrisi temel yöntemlerden biridir. Kemik gücünü ve yoğunluğunu ölçen bu yöntem; zayıf, kırılgan ve kırılmaya yatkın kemiklerle karakterize olan osteoporozun erken teşhisine yardımcı olur. Aynı zamanda uygulanacak tedavi planının ve sürecinin belirlenmesinde de kritik rol oynar.

Osteopeni: Kemik mineral yoğunlugunun az olduğu bir durumdur. Osteoporozun ön evrei olarak tanımlanabilir. Kemik Dansitometrisi, kemik kütlesinin şiddetini değerlendirmek, gelecekteki kırık riskini belirlemek ve osteoporoza ilerlemeyi önlemek için erken müdahaleye rehberlik etmek amacıyla yapılır. Ölçümlerdeki T-skoru osteoporoz ve osteopeni arasındaki ayrımı ortaya koyması bakımından önemlidir.

Osteomalazi: Osteomalazi, şiddetli D vitamini eksikliğinden kaynaklanan bir durumdur. Kemiklerin yumuşaması nedeniyle; kemik ağrıları ve kırıklar en sık görülen belirtileri arasındadır. DEXA ölçümü kemik kaybının şiddetini ölçmek için yapılır. Çıkan sonuçlar hem kırık riskini ortaya koyar hem de tedavinin şeklini belirlemeye yardımcı olur.

Hiperparatiroidizm: Boyunda bulunan paratiroid bezlerinin aşırı çalışarak kana çok fazla paratiroid hormonu salgılaması durumudur. Bu durum kemiklerin zayıf ve kırılgan olmasına yol açabilir. Kemik Dansitometrisi ölçümü hiperparatiroidizmde kritik bir tanı aracıdır.

Paget Hastalığı: Eski kemik dokusunun yerini anormal derecede büyük ama zayıf yeni kemik dokusunun almasıyla karakterize kronik bir rahatsızlıktır. Paget hastalığında DEXA ölçümü tedavi etkinliğini izlemek ve komplikasyonları yönetmek için yapılır.

Kortizon kullanımı: Uzun süreli veya yüksek doz steroid kullanımı, genellikle semptomlar ortaya çıkmadan önce kemik kaybı ve kırık riskini önemli ölçüde artırır. Kemiklerdeki yoğunluğu belirlemek için Kemik Dansitometrisi ölçümü yapılabilir.

Kemik Dansitometrisi Kimlerde Uygulanmalıdır?

• 65 yaş üstü kadınlar ve 70 yaş üstü erkekler DEXA ölçümü yaptırmalıdır.
• Ailede kırık öyküsü veya erken menopoz gibi risk faktörlerine sahip 65 yaş altı kadınların Kemik Dansitometrisi yaptırması önerilir.
• Küçük bir travma sonrası bile kemik kırığı geçirmiş 50 yaş üstü yetişkinlerin kontrol amaçlı DEXA ölçümünü yaptırması gerekir.
• Romatoid artrit, böbrek hastalığı veya hipertiroidizm gibi kemik sağlığını etkileyen hastalıkları olan herkes DEXA ölçümünü yaptırmalıdır.
• Kemikleri zayıflatan ilaçları uzun süreli kullananlar da kemik sağlığı bakımından risk grubundadır. DEXA ölçümü yaptırmaları gerekir.

Kemik Dansitometrisi (DEXA) Avantajları Nelerdir?

• Kemik yoğunluğundaki en küçük azalmaları bile belirleyebilir. Böylece kırıklar oluşmadan önce osteoporoz ve osteopeni teşhisini mümkün kılar.
• Oluşabilecek kırık riskinin erken teşhisi konusunda en etkili desteklerden birisidir.
• Anestezi gerektirmeyen bir işlemdir. Her ne kadar X ışını kullanılsa da hastanın maruz kaldığı radyasyon miktarı röntgenden bile düşüktür.
• Kemik yoğunluğuhakkında uygulanan tedavinin etkinliğini DEXA ile kontrol etmek mümkündür.
• Çekim süresinin 10 – 20 dakika arasında olması bakımından hızlı bir yöntemdir.

Kemik Dansitometrisi (DEXA) Dezavantajları Nelerdir?

• Kemik Dansitometrisi kemik yoğunluğunu ölçer. Ancak kemik kalitesini veya yapısal gücü ölçülmemektedir. Yani normal yoğunlukta olup yine de kırılgan olabilecek kemikleri belirlenmemektedir.
• Her ne kadar görüntüleme sırasında hastanın maruz kaldığı radyasyon miktarı çok az olsa da hamile kadınlarda kullanılması tavsiye edilmez.
• Obez kişilerde sonuçlar beklenildiği şekilde olmayabilir, bu konuda hasta doktoru ile görüşmelidir.
• Baryum çalışmaları veya diğer radyoaktif boya çalışmalarından hemen sonra DEXA yapılamaz.
• Kemik Dansitometrisinin uzman ekipler tarafından tam donanımlı merkezlerde yapılması önerilmektedir.

KEMİK DANSiTOMETRiSi (DEXA) HAKKINDA SIK SORULAN SORULAR

T-Skoru ve Z-Skoru Ne Anlama Gelir?

Kemik Dansitometrisi sonuçları raporlanırken T- skoru ve Z-skoru ifadeleri kullanılır.

T-skoru; Kemik mineral yoğunluğunuzun aynı cinsiyetteki sağlıklı genç bir yetişkinin (25-35 yaş arası) kemik mineral yoğunluğuyla karşılaştırır. Bu karşılaştırma sonuçlarına göre kemiklerde kırık oluşma riski belirlenir.

• T-skoru -1 normal kemik yoğunluğunu
• T-skoru -1 ile -2,5 arası kemik erimesi başlangıcı yani osteopeni
• T-skoru -2,5 ve altı osteoporoz teşhisi anlamına gelmektedir.

Z-skoru; Kemik mineral yoğunluğunuzu aynı yaş ve aynı cinsiyetteki kişilerin ortalama kemik yoğunluğuyla karşılaştırır.

• Z-skoru -2,0 altındaysa kemik yoğunluğunun yaşınıza göre düşük olduğu anlamına gelir.
• Z-Skoru -2.0 üstündeyse kemik yoğunluğunuzun yaşınıza göre normal olduğu anlamına gelir.

Kemik yoğunluğu ölçümü ne sıklıkla yapılmalıdır?

Kemik yoğunluğu ölçümleri genellikle izleme amacıyla 2 yılda bir tekrarlanır. Ancak DEXA çekiminin ne sıklıkla yapılacağı ilaç kullanımı veya önceki sonuçlara bağlı olarak değişebilir.

Kemik Dansitometrisi (DEXA) çekim aralıkları genel olarak şu şekildedir.

• Osteoporoz tedavisi alan yüksek dozlarda steroid kullanan hastalar yüksek riskli sayılır. Bu kişilerde tedavinin etkinliğinin ve kemik kaybının belirlenebilmesi adına çekimlerin 1-2 yılda bir tekrarlanması tavsiye edilir.
• Orta riskli grubunda sayılan osteopeni hastaları 2 – 5 yıl arayla DEXA çekimlerini tekrarlamalıdır.
• Değerleri normal sınırlar arasında çıkan kişilerde çekim aralığı 10 - 15 yıl ara ile yapılabilir.

Kemik Dansitometrisi sırasında çok fazla radyasyon alır mıyım?

DEXA çekimlerinde X ışınları kullanılmaktadır. Ancak hastanın maruz kaldığı radyasyon miktarı çok düşüktür. Tıbbi çalışmalar bu radyasyon oranını röntgen çekimlerinde maruz kalının radyasyonun 10’da 1’i olarak belirler. Genel anlamda güvenli bir test olarak tanımlanır.

DEXA testi canımı yakar mı?

DEXA çekimleri tamamen ağrısız ve acısız çekimlerdir.