Diyaliz Nedir

Diyaliz Nedir, Nasıl Yapılır? Diyaliz Türleri Nelerdir?

Diyaliz vücutta böbreklerin görevlerini çeşitli nedenlerle yerine getiremediği durumlarda kandaki atık maddelerin ve fazla sıvının temizlenmesini sağlayan bir tedavi yöntemidir. Böbreklerin ana görevi kanı süzerek atık maddeleri ve fazla sıvıyı idrar yoluyla vücuttan atmaktır. Diyaliz böbreklerin işlevlerini sürdüremediği durumlarda vücudun dengesini sağlayan hayat kurtarıcı bir uygulamadır.

Diyaliz nasıl yapılır, diyaliz türleri nelerdir, diyaliz hastalarında beslenme gibi merak edilen bütün soruların yanıtlarını bu yazıda bulabilirsiniz.

Daviva Sağlık Grubu Diyaliz Ünitesi’nde; cihaz altyapısı, hijyen protokolleri ve böbrek sağlığı alanında deneyimli uzman kadro ile hastalara ev konforunda bir tedavi ortamı sunulmaktadır.

Diyaliz Nedir?

Diyaliz böbrekler yeterince çalışmadığında kanda biriken fazla sıvıları ve atık maddeleri temizleyen bir tedavi yöntemidir. Diyaliz, kronik böbrek yetmezliğinin standart tedavisi olarak kullanılır. Ancak bazen ani gelişen böbrek rahatsızlıklarında ya da ilaç doz aşımı, zehirlenme gibi durumlarda da diyaliz kullanılmaktadır. Diyaliz aynı zamanda kandaki potasyum ve sodyum gibi elektrolit seviyelerini de dengeleyerek böbrek fonksiyonunu yapay olarak yerine koyar.

Kimler Diyalize Girer? Diyaliz Gerektiren Durumlar Nelerdir?

Kronik böbrek yetmezliği

Diyabet, yüksek tansiyon gibi çeşitli nedenlerden dolayı böbreklerde geri dönüşü olmayan fonksiyon kayıplarıdır. Kronik böbrek yetmezliği ilk evrelerde herhangi bir belirti vermeyebilir. Genel olarak,

• Yorgunluk ve halsizlik
• Artan ya da azalan idrar yapma
• Köpüklü idrar
• Bacaklarda, ayak bileklerinde veya ayaklarda ödem
• Cilt kuruluğu ve ciltte kaşınma
• Mide bulantısı ve iştahsızlık kronik böbrek yetmezliğinin en sık görülen belirtileri arasındadır.

Kronik böbrek yetmezliğinin ilk evrelerinde yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavileri kullanılır. Ancak son evre kronik böbrek yetmezliği olan böbrek fonksiyonlarının %15’in altına düştüğü durumlarda diyaliz hayat kurtaran bir tedavi olarak ön plana çıkmaktadır.

Şiddetli bulantı, kontrol edilemeyen yüksek tansiyon, nefes darlığı veya vücutta aşırı sıvı birikiminin yaşandığı durumlarda böbrek fonksiyonlarının %15’in altına düşmesi beklenmeden de diyaliz tedavisi uygulanabilir.

Akut böbrek yetmezliği

Çeşitli nedenlerle böbrek fonksiyonlarının kısa sürede bozulmasıdır. Böbreklerdeki fonksiyon bozukluğu birkaç saat içinde bile yaşanabilir. Akut böbrek yetmezliği genellikle hastanede tedavi gören kişilerde yaşanır. Ancak çok farklı nedenlerde akut böbrek yetmezliği ortaya çıkabilir.

• Kusma, ishal, aşırı terleme veya yeterince sıvı tüketilmemesine bağlı gelişen dehidratasyon yani sıvı kaybı durumunda görülebilir.
• Kalp fonksiyonlarındaki bozulmalar böbreklere giden kan akışını azaltabilir
• Şiddetli enfeksiyonlar kan basıncını düşürerek böbrek fonksiyonlarını etkileyebilir
• İlaç reaksiyonları böbrek fonksiyonlarını bozabilir
• Böbrek taşları akut böbrek yetmezliğine yol açabilir
• İdrar yolunu tıkayan tümörler akut böbrek yetmezliği nedenleri arasındadır.

Akut böbrek yetmezliğinin tedavisinde altta yatan nedenin belirlenmesi ve buna yönelik tedavilerin ele alınması ilk önceliktir. Bu tedavi sırasında böbrek fonksiyonlarının desteklenmesi hayati önem taşır.

Akut böbrek yetmezliğinin şiddetli vakaları genellikle yakından izleme ve tedavi için hastaneye yatmayı gerektirir. Böbrek fonksiyonlarını desteklemek için sıvı ve elektrolit yönetimi, ilaç tedavisi uygulanan yöntemler arasındadır.

Böbrek fonksiyonlarının geri dönüşü olmayacak şekilde etkilenmemesi için diyaliz tedavi seçenekleri arasındadır.

Üremi

Kronik böbrek yetmezliğinin ileri evrelerinde kanda yüksek düzeyde atık üre toksinlerinin birikmesi sonucu ortaya çıkan hayati tehlikeli bir durumdur. Üremi belirtileri kronik böbrek yetmezliği belirtilerine benzerdir. Üremi belirtileri genel olarak şu şekilde sıralanabilir.

• Üremik nöropati denilen kanda biriken toksik maddelerin sinirlere hasar vermesi sonucu özellikle el ve ayaklarda karıncalanma, uyuşma gibi belirtiler yaşanabilir.
• Halsizlik, yorgunluk ve kafa karışıklığı
• Mide bulantısı, kusma veya iştahsızlık
• Kan testlerinde kanda yüksek üre oranları
• Yüksek tansiyon
• El ve ayak bileklerinde şişlik
• Cilt kuruluğu

Üreminin tedavisinde diyaliz hayati önem taşımaktadır.

Elektrolit Bozuklukları

Diyaliz, yaşamı tehdit eden elektrolit dengesizliklerini dengelemek için kullanılabilir. Özellikle böbrek yetmezliğinde sık görülen hiperkalemi, hipermagnezemi ve metabolik asidoz gibi dengesizlikleri düzeltmeye yardımcı olur.

• Hiperkalemi; Kanda çok fazla potasyum bulunması durumudur. Genellikle kronik böbrek yetmezliği veya ilaç kullanımı nedeniyle oluşur. Aşırı potasyum kalp ritmini bozarak çarpıntı, kas güçsüzlüğü veya kalp durmasına neden olabileceğinden tehlikelidir. Tedavisinde beslenme alışkanlıklarının değiştirilmesi, ilaç ayarlamaları da kullanılmakla birlikte şiddetli vakalarda diyaliz kullanılır.
• Hipermagnezemi; kanda anormal derecede yüksek magnezyum bulunmasıyla ortaya çıkan elektrolit bozukluğudur. Daha çok böbrek yetmezliği ve aşırı magnezyum alımıyla ortaya çıkar. Bulantı, baş dönmesi ve kas güçsüzlüğü, hipotansiyon, solunum güçlüğü ve potansiyel kalp durmasına kadar farklı sorunlara yol açabilir. İleri vakalarda diyaliz tedavisi uygulanır.
• Metabolik asidoz; Vücut sıvılarında çok fazla asit birikmesi durumudur. Genellikle böbrek yetmezliği, kontrolsüz diyabet veya şiddetli dehidratasyonla ilgilidir.

Zehirlenme

Hemodiyaliz, düşük molekül ağırlıklı, suda çözünebilen ve proteine ​​bağlanma derecesi düşük olan birçok zehirlenme durumunda etkili olarak kullanılabilir.

• Metanol ve etilen glikol gibi sahte alkol ve antifriz zehirlenmelerinde diyaliz tedavisi etkili sonuçlar verir.
• Böbrek yetmezliğinden de kaynaklanabilen lityum zehirlenmelerinde de diyaliz çok etkilidir. Lityum zehirlenmesi bazen psikiyatrik ilaçlardan da kaynaklanabilmektedir.
• Bazı ağrı kesici, kardiyovasküler veya nörolojik ilaçların yanlış dozlarda kullanılmasında da zehirlenmeler yaşanabilir. Bu gibi durumlarda da diyaliz tedavisi uygulanabilir.

Diyaliz Türleri Nelerdir ve Nasıl Uygulanır?

Genel olarak Hemodiyaliz ve Periton diyaliz olmak üzere iki diyaliz türü kullanılmaktadır.

Hemodiyaliz

Böbrekler yeterince iyi çalışmadığı için kanda biriken atık ve toksinler diyaliz cihazından geçirilerek filtrelenir. Temizlenen kan tekrar vücuduna geri verilir.

Hemodiyaliz nasıl uygulanır?

• Hemodiyalize başlamadan önce kanın vücuttan diyaliz cihazına geçmesini ve sonra tekrar vücuda kolayca geri dönmesini sağlamak için fistül veya greft denilen bir damar yolu oluşturulması gerekir. Genellikle kolda oluşturulan bu damar yolu bir atardamar ve toplardamarı birbirine bağlamak için küçük bir cerrahi işlemle gerçekleştirilir.
• Kateter veya erişim yolunun yerleştirilmesi için yapılan cerrahi işlem yaklaşık 1- 1,5 saat sürer.
• Vücuttaki kan oluşturulan bu damar yolundan diyaliz makinesine gönderilir. Özel bir filtre, kandaki atık maddeleri temizler ve ardından kan vücudunuza geri gönderir.
• Diyaliz tedavisi genellikle haftada 3-5 seans şeklinde gerçekleştirilir.
• Diyaliz seansları genellikle 4 saat sürer.

Periton diyaliz

Periton diyalizinde, kan diyaliz makinesi yerine kişinin kendi vücudu içinde filtrelenir. Karın veya göbek bölgesindeki periton zarı filtre görevi görür. Periton diyalizi, kişinin evde veya günlük işlerini yaparken diyaliz yapmasına olanak tanır.

Periton diyaliz nasıl uygulanır?

• Periton diyalizine başlamadan önce karın duvarının iç tabakasına cerrahi bir işlemle katater yerleştirilir.
• Her periton diyaliz işlemi öncesinde, katater yardımıyla karın boşluğundaki alanlar su, tuz ve diğer katkı maddelerinin karışımından oluşan diyalizat ile doldurulur.
• Diyalizat sıvısı, karın iç duvarları aracılığıyla kanınızı temizler.
• Birkaç saat sonra, sıvı karışımı, tedavinin başında kullanılan aynı kateter ve torba kullanılarak karnınızdan boşaltılır.
• 24 saatlik bir süre içinde yaklaşık 4 kez, her seans yaklaşık 30-40 dakika sürecek şekilde manuel olarak tekrarlanabilir.
• Periton diyalizi, tedavi için gerekli malzemelere sahipseniz neredeyse her yerde yapılabilir.
• Periton diyaliz, bazı hastaların diyaliz tedavisi görürken çalışmaya devam etmelerine olanak tanır.

Hangi Diyaliz Yöntemi Sizin İçin Uygun?

Hangi diyaliz yönteminin sizin için daha uygun olduğu;

• Böbreklerin fonksiyon düzeyi
• Genel sağlık durumu
• Yaşam tarzı
• Kişisel tercihlere göre değişmektedir.

Hangi diyalizin tercih edilmesi gerektiği bu kriterler göz önüne alınarak doktorla birlikte karar verilmesi gereken bir durumdur.

Periton diyaliz

• Çalışan, okula giden veya sık sık seyahat eden aktif kişiler için daha uygundur.
• Diyaliz merkezinden uzakta yaşayanlar gerekli ekipmanları sağladıkları sürece periton diyaliz için daha uygundur.
• İğne fobisi olan hastalar için hemodiyaliz yerine periton diyaliz tercih edilebilir.
• Tedavisini kendi konfor alanında, evinde sürdürmek isteyen kişiler periton diyalizi seçeneğine yönelebilir.
• Periton diyaliz hemodiyalize göre daha az beslenme kısıtlaması getirir. Beslenme konusunda kısıtlamaya girmek istemeyenler de periton diyaliz tercih edebilir.

Hemodiyoliz

• Tedavinin profesyonel bir merkezde yürütülmesini isteyen hastalar ya da buna mecbur olan hastalar hemodiyalize daha uygundur.
• Karın bölgesinde yara, fıtık olanlar ya da Crohn hastalığı, fıtık gibi sağlık sorunları olanlar hemadiyalizi tercih etmelidir.
• Periton diyalizi, malzemeler için önemli miktarda depolama alanı gerektirir. Böyle bir alanı olmayanlar hemodiyalizi tercih edebilir.
• Periton diyalizin her gün yapılması gerekmektedir. Her gün diyaliz yaptırmak istemeyen hastalar hemodiyalize yönelebilir.
• Periton diyalizde yapılması gereken ekipman temizliği ve hijyen kurallarını profesyonel ellere bırakmak isteyenler hemodiyalizi tercih edebilir.

Diyaliz Hastalarında Beslenme ve Yaşam Tarzı Nasıl Olmalıdır?

Diyaliz sürecinde beslenme kurallarına uymak hem genel sağlık için hem de sıvı dengesini ve elektrolitleri kontrol etmek bakımından önemlidir.

Diyaliz tedavisi süresince genel olarak;

• Daha fazla yüksek proteinli yiyecek tüketin
• Potasyum, fosfor ve sodyum seviyelerini kontrol altında tutun.
• Kahve, çay, su, çorba ve oda sıcaklığında sıvı olan her türlü yiyecek de dahil olmak üzere daha az sıvı tüketin.

Protein

Hemodiyaliz tedavisi gören kişilerin genellikle daha fazla protein tüketmeleri gerekir.

• Yağsız et
• Kümes hayvanları
• Balık
• Yumurta sağlıklı protein kaynaklarıdır.

Sodyum

Diyaliz tedavisi sırasında sodyum seviyesi önemlidir. Bunun için günlük tuz tüketimine dikkat edilmelidir.

• İşlenmiş gıdalar
• Konserve çorbalar
• Fast food
• Tuzlu atıştırmalıklar sodyum değerlerini yükseltebilir.

Tuz tüketimine dikkat etmek diyaliz seansları arasında sıvı birikmesini önlemeye ve susuzluğu azaltmaya da yardımcı olur.

Potasyum

Et ve süt ürünlerinden alınan potasyum, meyve, sebze ve baklagillerden alınan potasyuma göre daha kolay emilir. Bu nedenle diyaliz tedavisi görürken bitkisel bazlı bir diyet mümkündür. Diyaliz tedavisi sürecinde potasyum seviyelerindeki yükseklik ya da düşüklük kalp sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle, potasyum seviyesini takip etmek çok önemlidir.

Potasyum oranı yüksek yiyecekler

• Meyve; Muz, kavun, kayısı, kivi, incir, nar ve tüm kurutulmuş meyveler
• Sebze; Patates, ıspanak, pazı gibi koyu yeşil yapraklı sebzeler
• Mercimek, nohut, kuru fasulye, bakla
• Fındık, fıstık, ceviz, badem, çekirdek

Potasyum Oranı Düşük Yiyecekler

• Meyve; Elma, armut, ayva, üzüm çilek, kiraz, vişne
• Sebze; salatalık, patlıcan, biber, kabak, taze fasulye, lahana, soğan
• Tahıllar

Fosfor

Böbrek yetmezliğinde kandaki fosfor seviyeleri çok yükselebilir. Artan fosfor seviyeleri, kemiklerin zayıflamasına ve damar sertliğine zemin hazırlayabilir.

Fosfor oranı yüksek gıdalar

• İşlenmiş gıdalar; salam, sosis, kolalı içecekler, hazır çorbalar
• Süt ve süt ürünleri; süt, yoğurt, peynir, dondurma ve sütlü tatlılar
• Tam tahıllar; tam buğday ekmeği, çavdar, yulaf, kepekli bisküviler ve bulgur
• Sakatalar; karaciğer, böbrek, beyin gibi sakatat türleri
• Deniz ürünleri; karides ve midye

Fosfor oranı düşük gıdalar

• Protein; yumurta beyazı, taze tavuk, hindi
• Tahıllar; beyaz ekmek, pirinç, makarna, kuskus ve erişte
• Meyve ve sebzelerin büyük bir çoğunluğu fosfor oranı bakımından düşüktür. Ancak meyve ve sebze tüketirken potasyum oranlarına da dikkat edilmelidir.

Sıvı tüketimi

Diyaliz tedavisi sürecinde sıvı alımında sınırlama hayati önem taşımaktadır. Ne kadar sıvı alınması gerektiği atılan sıvı oranıyla alakalıdır.

• Aşırı sıvı tüketiminde şu belirtiler yaşanabilir;
• Ani kilo artışı
• Şişlik, ödem
• Nefes darlığı

Yaşam tarzı değişiklikleri

Diyaliz sürecinde sadece beslenme alışkanlıkları değil yaşam tarzında da belli değişiklikler yapmak hem tedavinin devamı hem de psikolojik bakımdan önemlidir.

• Alışverişlerde etiket okuma alışkanlığı edinmek önemlidir. Bu sayede diyaliz tedavisini olumsuz etkileyecek gıdaları tüketmekten korunabilirsiniz.
• Düzenli yürüyüşler hem kan dolaşımını hızlandırmak için hem de kas gücünü kaybetmemek adına önemlidir.
• Enfeksiyon riskini azaltmak için fistül veya kateter bölgesinin temizliği tedavinin devamlılığı adına önemlidir.

DİYALİZ HAKKINDA SIK SORULAN SORULAR

Diyaliz hastaları restoranlarda yemek yemeye devam edebilir mi?

Evet, ancak dikkatli seçimler yapılması gerekir. Düşük sodyumlu seçenekleri sorun, yüksek potasyumlu garnitürlerden kaçının ve fosfor ve sodyum alımını kontrol altında tutmak için porsiyon boyutlarını sınırlayın.

Diyaliz hastaları su içebilir mi? Sıvı kısıtlaması neden yapılır?

Diyaliz hastaları su içebilir. Ancak miktarı dikkatlice ölçülmeli ve sınırlandırılmalıdır. Sıvı kısıtlaması çok önemlidir. Çünkü diyaliz hastaları genellikle az veya hiç idrar üretmezler. Bu da tedaviler arasında vücutta fazladan sıvı birikmesine, yüksek tansiyona, akciğerlerde sıvı birikmesine, ödeme ve ciddi kalp zorlanmasına neden olur.

Diyalize girmek ömrü kısaltır mı?

Diyaliz böbrek yetmezliği olan kişiler için hayata tutunmayı sağlayan bir tedavi yöntemidir. Doğru yönetimle hastalar uzun yıllar konforlu bir yaşam sürebilir. Ancak böbrek yetmezliği ile birlikte kalp ve diyabet sorunları olan hastalarda süreç daha zordur.

Diyaliz hastası banyo yapabilir mi?

Diyaliz hastaları banyo yapabilir. Ancak enfeksiyonu önlemek adına fistül veya katater girişlerinin mümkün olduğu kadar korunması ve kuru tutulması önemlidir.